صنعت خودرو در جستوجوی تراشه؛ کمبود جهانی پایان یافته یا بحران وارد فاز تازه شده است؟
بنا بر گزارش امداد خودرو
امید محمدی؛ بازار گروه خودرو: چند سال پیش کمبود تراشه به یکی از بزرگ ترین چالش های صنعت خودرو جهان تبدیل شد؛ بحرانی که خطوط تولید بسیاری از خودروسازان را متوقف کرد و زیان میلیارد دلاری به این صنعت وارد آورد. در آن مقطع بسیاری از خودروسازان از جمله شرکت های آمریکایی، اروپایی، ژاپنی و کرهای ناچار شدند تولید میلیون ها دستگاه خودرو را کاهش دهند یا برخی محصولات را بدون تجهیزات الکترونیکی کامل روانه بازار کنند. اکنون در سال ۲۰۲۶ شرایط نسبت به دوران اوج بحران تغییر کرده است. سرمایه گذاری های گسترده در صنعت نیمه هادی، افزایش ظرفیت تولید کارخانه های تراشه سازی و بازنگری در سیاست های خرید خودروسازان سبب شده کمبود فراگیر تراشه تا حد زیادی برطرف شود. با این حال کارشناسان معتقدند این موضوع به معنای پایان کامل نگرانی ها نیست و صنعت خودرو وارد مرحله جدیدی از رقابت برای دسترسی به تراشه های پیشرفته شده است.
در خودروهای نسل جدید صدها تراشه برای مدیریت باتری، کنترل موتور، سیستم های ایمنی، ارتباطات و پردازش داده ها به کار گرفته می شود
خودروهای مدرن؛ مصرفکنندگان بزرگ تراشه
خودرو دیگر صرفا مجموعه ای از قطعات مکانیکی نیست. توسعه خودروهای برقی، سامانه های کمک راننده، نمایشگرهای دیجیتال، فناوری های ارتباطی و نرم افزارهای هوشمند موجب شده وابستگی خودروها به تراشه های الکترونیکی به شکل قابل توجهی افزایش یابد. بررسی ها نشان می دهد خودروهای برقی و هوشمند امروزی چندین برابر خودروهای سنتی به نیمه هادی نیاز دارند. در خودروهای نسل جدید صدها تراشه برای مدیریت باتری، کنترل موتور، سیستم های ایمنی، ارتباطات و پردازش داده ها به کار گرفته می شود. همین موضوع سبب شده تقاضای صنعت خودرو برای تراشه همچنان روندی صعودی داشته باشد.
هوش مصنوعی رقیب جدید خودروسازان
اگر در سال های گذشته همهگیری کرونا و اختلال زنجیره تامین عامل اصلی کمبود تراشه بود، امروز رشد سریع فناوری هوش مصنوعی به چالش جدید خودروسازان تبدیل شده است. شرکت های بزرگ فناوری برای توسعه مراکز داده و پردازش های مبتنی بر هوش مصنوعی به حجم عظیمی از تراشه های پیشرفته نیاز دارند. این موضوع بخش قابل توجهی از ظرفیت تولید کارخانه های نیمه هادی را به خود اختصاص داده و رقابت شدیدی میان صنایع مختلف برای خرید تراشه ایجاد کرده است. کارشناسان معتقدند در سال ۲۰۲۶ بخش مهمی از سرمایه گذاری تولیدکنندگان تراشه به سمت محصولات مورد نیاز هوش مصنوعی هدایت شده و این مسئله می تواند دسترسی خودروسازان به برخی تراشه های پیشرفته را با محدودیت مواجه کند.
برخلاف سال های ۲۰۲۱ و ۲۰۲۲ که تقریبا تمامی انواع تراشه با کمبود عرضه مواجه بودند، در سال ۲۰۲۶ وضعیت متفاوت است. بسیاری از تراشه های عمومی و میکروکنترلرهای مورد استفاده در خودرو به سطح مناسبی از تولید رسیدند و حتی در برخی بخش ها مازاد عرضه نیز مشاهده می شود
کمبود عمومی وجود ندارد اما نگرانیها باقی است
برخلاف سال های ۲۰۲۱ و ۲۰۲۲ که تقریبا تمامی انواع تراشه با کمبود عرضه مواجه بودند، در سال ۲۰۲۶ وضعیت متفاوت است. بسیاری از تراشه های عمومی و میکروکنترلرهای مورد استفاده در خودرو به سطح مناسبی از تولید رسیدند و حتی در برخی بخش ها مازاد عرضه نیز مشاهده می شود. اما تراشه های پیشرفته پردازشی، حافظه های پرسرعت و نیمه هادی های مورد استفاده در خودروهای خودران و برقی همچنان در معرض فشار تقاضا قرار دارند. به همین دلیل بسیاری از تحلیلگران از پایان بحران سخن می گویند اما معتقدند بازار هنوز به ثبات کامل نرسیده است.
تغییر راهبرد خودروسازان برای تامین تراشه
تجربه بحران سال های گذشته باعث شده خودروسازان سیاست های سنتی خرید قطعات را کنار بگذارند. بسیاری از شرکت های بزرگ جهان اکنون قراردادهای بلندمدت با تولیدکنندگان تراشه منعقد کردند و برخی خودروسازان حتی به سمت طراحی تراشه های اختصاصی حرکت کردند. در سال های اخیر همکاری مستقیم میان خودروسازان و شرکت های نیمه هادی افزایش یافته است. هدف از این همکاری ها کاهش وابستگی به واسطه ها و اطمینان از تامین پایدار قطعات الکترونیکی مورد نیاز خطوط تولید است.
در شرایطی که خودروسازان جهان به دنبال تثبیت زنجیره تامین تراشه هستند، صنعت خودرو داخل کشور علاوه بر محدودیت های جهانی با مشکلات داخلی نیز مواجه است
چالش مضاعف برای خودروسازان ایرانی
در شرایطی که خودروسازان جهان به دنبال تثبیت زنجیره تامین تراشه هستند، صنعت خودرو داخل کشور علاوه بر محدودیت های جهانی با مشکلات داخلی نیز مواجه است. محدودیت های ارزی، دشواری نقل و انتقال پول، تحریم ها و وابستگی به واردات قطعات الکترونیکی می تواند ریسک تامین تراشه را برای خودروسازان و قطعه سازان کشور افزایش دهد. به اعتقاد فعالان صنعت خودرو، توسعه داخلی فناوری های الکترونیکی و برنامه ریزی برای بومی سازی بخشی از زنجیره تامین می تواند در سال های آینده به کاهش آسیب پذیری این صنعت کمک کند.
هرچند بحران گسترده کمبود تراشه که در سال های گذشته تولید خودرو در جهان را با اختلال مواجه کرده بود تا حد زیادی مهار شده است، اما صنعت خودرو در سال ۲۰۲۶ همچنان با چالش تامین برخی نیمه هادی های پیشرفته روبه رو است. رشد سریع هوش مصنوعی، افزایش سهم خودروهای برقی و هوشمند و رقابت فزاینده صنایع مختلف برای دسترسی به تراشه ها نشان می دهد که امنیت زنجیره تامین نیمه هادی ها به یکی از مهم ترین دغدغه های خودروسازان جهان تبدیل شده است؛ دغدغه ای که می تواند مسیر توسعه صنعت خودرو در دهه آینده را تحت تاثیر قرار دهد.